KO
UENUKUKOPAKO
TE TUPUNA

He Whakamārama

To Matou Kaupapa

Te Aho Matua hei Kawenata

Ka whai a Ruamata i te kawenata o nga Kura Kaupapa Maori a Te Aho Matua. He kaupapa whai tikanga, tuturu onamata. Kia tu maia, tu pakari, tu tangata, tu rangatira te tamaiti Maori i tenei ao. Ko ta Te Aho Matua; "He kakano te tamaiti i ruia mai i Rangiatea. I te whakairatanga ka hono, ka tipu ngatahi te wairua me te tinana i te kopu o te whaea, a, whanau noa. Me tipu ora tona katoa. Me tipu tona mana, kia ita tona mauri, kia puawai waiora te hauora. Kia rangona tona ihi, tona wehi, tona tapu, kia tu pakari, tu rangatira, hei raukura mo tona iwi."

Ahuatanga Ako

Nga Mātāpono o te Kura

Te Kawe i Nga Tamariki ki te Ako

Ko ta te Kura Kaupapa Maori Aho Matua he kawe i nga tamariki ki tua o nga pakitara e wha o te 'karahe', ara, ki nga ngaherehere, nga roto, nga moutere, nga marae, nga pa, ki nga wahi katoa o te taiao. Kei reira ke nga akoranga me te ako tuturu. Me hangai ki te ao o te tamaiti. Ma te pa o te ringa, ma te whāwhā, ma te rongo a tinana, ngakau, e puawai ai te ako.

He maha rawa nga rangahautanga e pa ana ki nga hua ka puta i te ako ma te mahi, ara, e whakamahia ai nga momo rongo katoa. Ko enei momo akoranga ka maumaharatia, a, e ai ki nga rangahau ko te waru tekau paiheneti o nga akoranga he mea hopu noa, ehara i te mea ako.

He tino tumanakohanga tera o te whanau nei, kia tae nga tamariki ki tua o nga pakitara o te karahe, otira kia rongo, kia kite, kia pa ki nga ahuatanga katoa o to ratou nei taiao.


Te Hitori o te Kura

Te Tipuranga

Ko Whakapoungakau te maunga

Ko Waingaehe te awa

Ko Te Rotorua-Nui-a-Kahumatamomoe te moana

Ko Te Arawa te waka

Ko Te Arawa te iwi

Ko Ngati Uenukukopako te hapu

Ko Uenukukopako te Wharetupuna

Ko Taoitekura te wharekai

Ko Ruamata te marae

Ko Ruamata te kura

UENUKUKOPAKO

Ko Uenukukopako te whare tupuna o Ruamata. I mua o te taenga mai o te whare tupuna nei ki Ruamata, i Mokoia ke ia e tu ana. I te noho a Ngati Uenukukopako ki reira. Ia ra, ia ra haere ana nga tamariki ki te kura I Ranana (Te Ngae). Ka whakawhitiwhti ratou i te roto ma runga waka. I te wa o te hotoke i te uaua haere te whakawhitiwhiti atu ki te tuawhenua nei na te kaha o te pupuhi o te hau, nga awha me te kaha karekare o te roto. I whakaritea eNgati Uenukukopako kia neke mai ratou ki konei, kia noho mai ki te tuawhenua. I neke tuatahi mai ratou i te wharenui ki Whakarewarewa.Ka nekehia ano ki Ruamata ki runga ake i te hiwi, kei reira te urupa inaianei. Katahi ka hangaia e te Kaunihera o Rotorua te taunga rererangi. Na to ratou whakapae he morearea te wharenui ki nga waka rererangi, i whakanekea e ratou ki raro iho i te hiwi, tata ake ana ki te roto, ki reira tau ai a Uenukukopako. Inaianei kei tona taha a Taoitekura hou raua ko Taoitekura tawhito e tu ana.

Te Kura Maori Motuhake

I te tau 1983 i hui nga ropu reo Maori o Aotearoa ki Tunohopu Marae i Rotorua ki te whakawhitiwhiti whakaaro mo te oranga o te reo Maori.

Ka timata nga ropu reo Maori o Rotorua ki te whakahau i tenei mea te kura Maori e whai ana i te marautanga e hangai tonu ana ki nga tikanga o te ao Maori.

Koia tonu te tau i timata te roopu nei ki te whatoro atu ki nga marae hei turangawaewae mo te kura.

I te tau 1986 i timata nga whanau e toru o te Kura Maori Motuhake, (koia ra te ingoa i taua wa) ki te whakaako i nga tamariki ki te kainga, a, tae noa ki te wa i whakaae a Ngati Uenukukopako kia tau te kura ki te wharekai tawhito o Taoitekura, i te marae o Ruamata.


Te Tuwheratanga

I te 3 o Huitanguru 1987, ka whakatuwherahia e Tamati Wharehuia raua ko Minita Haaka Morgan te wharekura e kiia ai ko Te Kura o Ruamata. E toru rau tangata no Te Arawa whanui i tae atu ki Ruamata i taua ra pai huarere ki te tautoko i te kura me tona kaupapa, ara, te kaupapa Maori. Tekau ma tahi nga tamariki i timata i te ra tuatahi. Ko te kaiako tuatahi ko Tepora Kameta, he kuia no Ngati Rangiteaorere me Ngati Pikiao. Ko Cathy Dewes te tumuaki.

I kohaina nga tepu me nga turu e etahi atu kura, ira kua mutu ke ta ratou whakamahi i nga taputapu ra. Ko te nuinga o nga rauemi i hangaia ake e nga kaiako me te whanau o te kura.

Ka tupu te kura

Kua tupu haere te kura me tona whanau. I te tau 1992 i tuwheratia te kura hou, ko 'Inohi' te ingoa. I taua wa hoki i uru mai etahi tauira hou ki te kura. Whai muri i tera whare ka hangaia e te whanau te wharekura tuatahi, ko 'Te Aroha o Te Whanau' te ingoa. I taua wa tekau ma rua nga akonga o te wharekura. I te maha o nga tauira e uru ana ki te kura, ka hangaia te wharekura hou a 'Te Hiko o Te Rangi', he whakamaharatanga hoki ki te rangatira a Hiko Hohepa i tautoko i te kura mai i tona timatanga ra ano. Kua tapiritia he whare ano, ara, ko Te Muka hei tari, hei akomanga reo Pakeha hoki. Ko Te Kura Nui me te Kura Roa nga whare manaaki i Nga Mahi a Rehia, Puoro, Reo Rangatira me Te Whare Pukapuka, Whare Rauemi hoki. Kua tu hoki ko Te Whakaruruhau hei whare whakairo, whare hakinakina hoki mo tenei wa.

Naianei

...........

Nga Tikanga Whakahaere

Ruamata Marae, Ruamata Kura

Ko Whakapoungakau te maunga

Ko Waingaehe te awa

Ko Te Rotorua-Nui-a-Kahumatamomoe te moana

Ko Te Arawa te waka

Ko Te Arawa te iwi

Ko Ngati Uenukukopako te hapu

Ko Uenukukopako te Wharenui

Ko Taoitekura te wharekai

Ko Ruamata te marae

UENUKUKOPAKO

Ko Uenukukopako te whare tupuna o Ruamata. I mua i te taenga mai o te whare tupuna nei ki Ruamata, i Mokoia ke ia e tu ana. I te noho a Ngati Uenukukopako ki reira. Ia ra, ia ra haere ai nga tamariki ki te kura I Ranana (Te Ngae). Ka whakawhitiwhti ratou i te roto ma runga waka. I te wa o te hotoke i te uaua haere te whakawhiti atu ki tuawhenua nei na te kaha o te pupuhi o te hau, nga awha me te kaha karekare o te roto. I whakaritea e Ngati Uenukukopako kia neke mai ratou ki konei, kia noho mai ki tuawhenua. I neke tuatahi mai ratou i te wharenui ki Whakarewarewa. Ka nekehia ano ki Ruamata ki runga ake i te hiwi, kei reira te urupa inaianei. Katahi ka hangaia e te Kaunihera o Rotorua te taunga rererangi. Na to ratou whakapae he morearea te wharenui ki nga waka rererangi, ka nekehia e ratou ki raro iho i te hiwi, tata ake ana ki te roto, ki reira tau ai a Uenukukopako. Inaianei kei tona taha a Taoitekura hou raua ko Taoitekura tawhito e tu ana.

Wa Matou Mahi

Te Aho Matua hei Kawenata

To Matou Kaupapa - Ko Te Aho Matua to matou kaupapa paihere i nga mahi katoa, i nga whakaaro katoa, i nga rautaki, i nga kaupapa here.

Ta Matou Whakatinana - Ko te wairua o te tamaiti hei poipoitanga ma te whanau, a, kei te whanau ano te mana whakahaere i tona kura.

Te Take - Ki te tiakina te wairua o te tamaiti, ka rongo ia i te aroha, ka puta i a ia ko te aroha, a, ka tuwhera tona ngakau ki te ako.